Ύστερα από 51 χρόνια το REPULSION, του Roman Polanski, παραμένει η απόλυτη ωδή στην τρέλα.

by Αντρέι Κοτσεργκίν 

‘The nightmare world of a Virgin’s dreams becomes the screen’s shocking reality!!’ 

Το 1965 η αφίσα της ταινίας REPULSION προσπάθησε να σε προειδοποιήσει. Το ίδιο και ο σκηνοθέτης της, Roman Polanski, που από την αρχή της ταινίας του σου δίνει ξεκάθαρα σημάδια ότι κάτι πραγματικά κακό θα συμβεί. Κανείς τους όμως δεν κατάφερε να σε προετοιμάσει για την εξαιρετικά ρεαλιστική παράνοια που θα παρακολουθούσες μέσα από  την οθόνη…

rep

H Carol (Catherine Deneuve) μένει μαζί με την μεγάλη της αδελφή ,Helen (Yvonne Furneaux), στο Λονδίνο και εργάζεται ως μανικιουρίστα. Η νεαρή Carol είναι μια σιωπηλή και απόμακρη κοπέλα που φαίνεται να την διακατέχει μια έντονη αμηχανία απέναντι στους άντρες. Μια αμηχανία την οποία εκδηλώνει αισθητά ενάντια στον ,εραστή της αδελφής της, Michael (Ian Hendry). Όταν το ζευγάρι αποφασίζει να φύγει για διακοπές στην Ιταλία η Carol μένει μόνη της στο σπίτι και αρχίζει να έχει διαταραχές και παραισθήσεις….

Ο Polanski είναι εξπέρ στην αργή και σαδιστική χειραγώγηση του θεατή. Από το πρώτο δευτερόλεπτο των τίτλων αρχής, όπου ξεκινάει με ένα κοντινό πλάνο στο εσωτερικό των ματιών της Carol, στόχος του είναι να σε βάλει μέσα στο κεφάλι της επειδή γνωρίζει πολύ καλά ότι αυτό είναι ένα αναγκαίο κακό ώστε να καταλάβεις πόσο πραγματικά διαλυμένη είναι η ηρωίδα του. Σε ολόκληρη σχεδόν την ταινία η κάμερα περιστρέφεται γύρω από την πρωταγωνίστρια δίνοντας σου έτσι μια εικόνα πως αντιλαμβάνεται η Carol τον περίγυρο της. Αρχικά η Carol φαντάζει σαν μια πανέμορφη κοπέλα που όμως δεν σου ασκεί την παραμικρή γοητεία λόγο του παγωμένου και αδιάφορου χαρακτήρα της. Ο Polanski σου δίνει ένα τολμηρό πλάνο όπου η όμορφη πρωταγωνίστρια πλένει τα καλλίγραμμα πόδια της στον νεροχύτη όμως όταν συνειδητοποιείς ότι αυτή η εικόνα δεν σου προκαλεί το παραμικρό ερέθισμα τότε είναι που αρχίζεις να νιώθεις μέσα σου ότι κάτι πολύ στραβό συμβαίνει με αυτό το κορίτσι. Το μονίμως ανέκφραστο βλέμμα της, η ψυχαναγκαστική της μανία με την καθαριότητα που σταδιακά σβήνει εντελώς, η αμηχανία της απέναντι στους άντρες , η ψύχωση της με το ξυράφι του εραστή της αδελφής της, η αντίδραση της όταν τους ακούει να κάνουν σεξ στο διπλανό δωμάτιο, όλα σε προετοιμάζουν για την αναπόφευκτη ψυχολογική κατάρρευση της Carol. Και όμως όταν έρχεται η στιγμή και πάλι δεν είσαι έτοιμος…

Ο Polanski δεν έχει καμία ανάγκη τα καθιερωμένα jump scares για να σε φοβίσει. Ξέρει ότι ο αληθινός τρόμος πηγάζει μέσα από την αναμονή και την καθημερινότητα. Από την αρχή και κατά την διάρκεια ολόκληρης της ταινίας του δεν σε αφήνει ούτε για μια στιγμή σε ησυχία. Γεμίζει το  κεφάλι σου με ήχους. Ήχους από Jazz μουσική, μηχανές αυτοκινήτων, δείκτες ρολογιών, τηλέφωνα που χτυπάνε, πόρτες που σπάνε, σε βάζει να ακούσεις το χτυποκάρδι της ηρωίδας και σου σπάει τα νεύρα με εκείνη την, γαμημένη, φολκ μπάντα των τριών γέρων που τριγυρίζουν στους δρόμους… Και ενώ όλοι αυτοί οι ήχοι σε κρατάνε σε υπερένταση από την άλλη νιώθεις ευγνώμων για την παρουσία τους διότι μέσα σου έχεις τον φόβο σχετικά με το τι ανατριχιαστικό θα συμβεί όταν όλοι αυτοί οι ήχοι σταματήσουν να ακούγονται.

Τα πλάνα του Polanski σε όλη την διάρκεια της ταινίας χορεύουν γύρω από την Carol και κάνουν αργές πιρουέτες μέσα στο διαμέρισμα της. Αντικείμενα όπως ένα ραδιόφωνο, μια οδοντόβουρτσα και μια παλιά φωτογραφία όπου βλέπεις την κοπέλα μαζί με την οικογένεια της φαντάζουν καθημερινά και οικεία αλλά συγχρόνως και απόκοσμα. Ένα κουνέλι που δεν πρόλαβε να μαγειρευτεί και σαπίζει παρατημένο κάπου στο σαλόνι μαζί με τρεις πατάτες που βγάζουν φύτρες, μέσα από τον φακό του Polanski φαντάζουν ως άσχημοι οιωνοί. Βλέποντας τα να σαπίζουν και να φθείρονται καταλαβαίνεις την σταδιακή αποσύνθεση της ψυχολογίας της Carol. Τα αντικείμενα αυτά αποτελούν το ρολόι με το οποίο ο θεατής καταλαβαίνει ότι πλησιάζει προς το τραγικό τέλος. Και αυτή είναι η ιδιοφυΐα του Polanski. Από την πρώτη στιγμή που σου δείχνει την αντίδραση της Carol όταν, ένα πρωί, βρίσκει στο μπάνιο το ξυράφι του Michael και το πιάνει στα χέρια της έχοντας μια απόκοσμη έκφραση, γνωρίζεις καλά ότι το αντικείμενο αυτό θα χρησιμοποιηθεί στο φινάλε της ταινίας με κάποιον πολύ μακάβριο τρόπο. Όμως είναι η διαδρομή του να φτάσεις μέχρι εκείνο το σημείο  που σου κάνει την ζημιά.

Είναι ξεκάθαρο ότι η Carol δεν είναι καλά. Και ο περίγυρος της το αντιλαμβάνεται αλλά κανείς δεν καταλαβαίνει την κρισιμότητα της κατάστασης της. Ο μόνος που φτάνει κοντά είναι ο γκόμενος της αδελφής της ,ο οποίος βλέποντας την να ατενίζει το κενό, λέει ότι ίσως θα ήταν καλό να την δει κάνας γιατρός. Όμως μέχρι εκεί φτάνει η αντίληψη τους. Ο σκηνοθέτης σου δείχνει πόσο πραγματικά δύσκολο είναι να συνδεθεί κάποιος με ένα άτομο που αντιμετωπίζει τέτοια προβλήματα και να τα κατανοήσει. Η άγνοια σου σχετικά με το τι διάολο συμβαίνει μέσα στο μυαλό της κοπέλας είναι τόσο τρομαχτική και εκνευριστική που όταν επιτέλους ο Polanski σου δίνει την ολοκληρωτική της ψυχολογική κατάρρευση ,μέσω των παραισθήσεων ενός βιασμού από έναν άγνωστο άντρα αλλά και αντρικών χεριών να ξεφυτρώνουν μέσα από τοίχους , νιώθεις ότι σου ‘χαρίζει’ την ελευθερία σου μιας και επιτέλους έχεις μια εικόνα της φρίκης που συμβαίνει μέσα στο μυαλό της και σου δίνει την δυνατότητα να απομακρυνθείς από αυτήν.

Κάτι που δεν ισχύει όμως και για την ίδια την Carol.

repulsion_shot13l

Ο Polanski δεν μας δίνει μια ξεκάθαρη αιτία για την ψυχολογική διάλυση της ηρωίδας του. Μας αφήνει όμως κάποια σημάδια ώστε να σχηματίσουμε μια δική μας εξήγηση. Είναι προφανές ότι η Carol πάσχει από αγοραφοβία και σχιζοφρένεια. Όμως μήπως αυτή η αποστροφή της απέναντι στους άντρες έχει κάποια βαθύτερα αίτια. Ο φόβος που δείχνει απέναντι στον Michael ίσως να αποκαλύπτει πολλά, ίσως όμως και τίποτα. Στο φινάλε της ταινίας όπου ο Michael την έχει πάρει στην αγκαλιά του, για να την παραδώσει πιθανότατα στο νοσοκομείο, λίγο πριν βγει από το διαμέρισμα κάνει μια μικρή παύση, κοιτάει την  Carol και της χαμογελάει αινιγματικά. Η σκέψη ότι πιθανότατα τόσο καιρό την κακοποιούσε συστηματικά περνάει από το μυαλό του θεατή όμως τίποτα δεν είναι σίγουρο. Πολλοί έχουν κάνει αναφορά και στην οικογενειακή φωτογραφία  της Carol που μας δείχνει ο σκηνοθέτης δυο φορές μέσα στην ταινία του. Την πρώτη βλέπουμε ολόκληρη την οικογένεια να χαλαρώνει και να χαμογελά προς την κάμερα με μοναδική εξαίρεση την, ανήλικη τότε, Carol που κοιτάει το κενό έχοντας ένα ανέκφραστο βλέμμα. Κάποιοι θεατές ερμηνεύουν αυτό το βλέμμα ως έκφραση αποστροφής απέναντι στον πατέρα της, αφήνοντας έτσι υπόνοιες περί παιδικής κακοποίησης.

Στο τέλος της ταινίας όμως ο Polanski μας δίνει ένα τελευταίο πλάνο της φωτογραφίας αυτή τη φορά κρύβοντας τα πρόσωπα της οικογένειας στο σκοτάδι και ζουμάρει την κάμερα επάνω στο βλέμμα της μικρής Carol. Το πρόσωπο της έχει την ίδια απόλυτα κενή έκφραση που είχε και η ενήλικη Carol σε ολόκληρη την ταινία. Η Carol δεν τρελάθηκε ξαφνικά. Γεννήθηκε έτσι, αυτή είναι. Όμως αυτή είναι μια καθαρά προσωπική μου ερμηνεία και εδώ είναι που προκύπτει το μεγαλείο του Polanski. Ο σκηνοθέτης ξέρει ότι δεν υπάρχει μια καθαρή εξήγηση για την τρέλα και σε αφήνει να προσπαθήσεις να της δώσεις την δική σου ερμηνεία. Όμως πως γίνεται να ερμηνεύσει κάποιος την τρέλα ?

repulsion31

Το cast του REPULSION κάνει εξαιρετική δουλειά όμως δεν είναι καθόλου παράξενο που στο τέλος της ταινίας η μοναδική ερμηνεία που θυμάσαι είναι εκείνη της Catherine Deneuve. Ακόμα και κατά την διάρκεια του φιλμ ο χαρακτήρας της είναι  ο μοναδικός στον οποίο δίνεις πραγματική βάση. Ένα γεγονός που οφείλεται, όχι μονάχα στην μέθοδο του Polanski, αλλά και στην εξαιρετική ερμηνεία της πρωταγωνίστριας. Η Deneuve αποδεικνύει το πόσο σπουδαία ηθοποιός είναι μονάχα με το να καταφέρνει να σου μοιάζει τόσο απόμακρη και αντισεξουαλική ενώ στην πραγματικότητα είναι μια πανέμορφη και άκρως γοητευτική γυναίκα. Το κενό της βλέμμα αντανακλά με τον πιο ρεαλιστικό τρόπο την εικόνα ενός ατόμου που πάσχει από σχιζοφρένεια. Όμως στο τέλος δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι ο αληθινός πρωταγωνιστής του REPULSION είναι ο ίδιος ο σκηνοθέτης του.

Αν το εξαιρετικό KNIFE IN THE WATER του 1962 ήταν το φιλμ που άνοιξε για τον Polanski τον δρόμο για το Λονδίνο και τις μεγάλες κινηματογραφικές παραγωγές, το REPULSION ήταν το φιλμ που τον σύστησε για τα καλά στο κοινό και αποτέλεσε την βάση για την μετέπειτα πορεία του ως δημιουργός. Και η τραγική ειρωνεία είναι ότι αρχικά ο σκηνοθέτης έβλεπε το REPULSION ως ένα σκαλοπάτι που θα τον βοηθούσε να συγκεντρώσει χρήματα για να γυρίσει το Cul-de-Sac το οποίο θωρούσε ότι θα αποτελούσε το πραγματικό διαμάντι του. Μέχρι και η διαδικασία παραγωγής του πρώτου ήταν πρόχειρη μιας και ο Polanski δεν έβρισκε σοβαρό στούντιο για να το χρηματοδοτήσει και την παραγωγή του REPULSION ανέλαβε η Compton Films που ήταν γνωστή για τις παραγωγές soft πορνό που έκανε… Αλήθεια πόσοι θυμούνται σήμερα το Cul-de-Sac και πόσοι το REPULSION ?

Έχουν περάσει 51 ολόκληρα χρόνια από την κυκλοφορία του και το REPULSION όχι μόνο στέκει δυνατό και παρανοϊκό μέσα στον χρόνο αλλά επισκιάζει ακόμα και τα άλλα δυο φιλμ της περίφημης τριλογίας ‘των ταινιών διαμερίσματος’. Ναι τα  Rosemary’s Baby (1968) και The Tenant (1976) μπορεί να είχαν μεγαλύτερη απήχηση και εμπορική επιτυχία όμως κανένα από τα δυο, εξίσου σπουδαία, φιλμ δεν μπόρεσε να σου μεταδώσει την ανεπανάληπτα έντονη καλλιτεχνική ‘αποστροφή’ του REPULSION. Με αυτό το φιλμ ο πιανίστας του κινηματογράφου Roman Polanski μας χάρισε την απόλυτη ωδή στην σχιζοφρένεια και την πιο ρεαλιστική αντανάκλαση της.

re

 

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: