Η Τέχνη του Zdzisław Beksiński δεν θα σε ταξιδέψει σε όμορφα μέρη…

by Αντρέι Κοτσεργκίν

Η ζωγραφική είναι μια τέχνη την οποία αν και απολαμβάνω σε καμία περίπτωση δεν μπορώ να δηλώσω ότι κατέχω κάποια ειδίκευση σε αυτήν. Το μόνο που μπορώ να ‘ζωγραφίσω’ με κάποια σχετική επιτυχία είναι κάνα από αυτά τα ανθρωπάκια με τις γραμμές, τα λεγόμενα stickman…Ούτε κατέχω από ρεύματα και ορολογίες της ζωγραφικής. Αν μου ζητήσεις να σου πω την διαφορά μεταξύ Μετα-Ιμπρεσιονισμού και Ροκοκό μάλλον θα σε απογοητεύσω. Άντε με το ζόρι να διακρίνω αν κάτι είναι Μπαρόκ ή Ποπ-αρτ. Και κάπου εδώ συναντάω την δυσκολία μου. Πως γίνεται μέσα από την ασχετοσύνη μου να σας μεταφέρω την εντύπωση μου σχετικά με το φρικιαστικά συναρπαστικό έργο του Zdzisław Beksiński ? Απλά θα χρειαστεί να καταφύγω στις φτηνές παρομοιάσεις. Και κάπως έτσι και αρκετά άκομψα μάλλον σου λέω ότι αν πάντρευες τον H.R. Giger με τον William Blake, τους έστελνες ταξίδι του μέλιτος σε κάποιο απόκοσμο τοπίο του H.P. Lovecraft και ο ανίερος απόγονος που θα προέκυπτε από μια τέτοια βάναυση συνύπαρξη επέστρεφε και του έδινες να παίξει με τον Κύβο από το HELLRAISER του Clive Barker, τότε ίσως να σου έδινα μια μικρή και πικρή γεύση από την τέχνη του Zdzisław Beksiński …

zdzislaw-beksinski13

Δεν είναι και λίγοι οι σπουδαίοι αλλά και οι άσημοι δημιουργοί sci-fi και Horror και όχι μόνο ταινιών αλλά και βιβλίων, comics και video games που εμπνέονται από τους σπουδαίους ζωγράφους της Ιστορίας. Πικάσο, Νταλί, Μαξ Ερνστ, Φρανθίσκο Γκόγια  είναι μερικά από τα πιο τρανταχτά ονόματα που έχουν επηρεάσει σκηνοθέτες όπως οι σκοτεινοί παραμυθάδες Guillermo del Toro, Terry Gilliam, τον πιο ονειροπόλο Τerrence Malick αλλά και πιο σκληρούς ‘ρεαλιστές’ όπως ήταν οι Stanley Kubrick, Alfred Hitchcock και που εξακολουθεί να είναι ο Martin Scorsese. Τα παραδείγματα είναι πραγματικά ατελείωτα. Πολλές φορές όμως αυτή η σχέση λειτουργεί και αμφίδρομα. Γιατί ναι μπορεί το φρικιαστικό Xenomorph της ταινίας ALIEN να ξεπετάχτηκε μέσα από το παρανοϊκά ευρηματικό μυαλό του H.R.Giger όμως από την άλλη ο βασικός λόγος που σήμερα γνωρίζουμε το έργο του Σουηδού, σουρεαλιστή ζωγράφου είναι η λατρεμένη ταινία του Ridley Scott. Το ίδιο ισχύει και για τον σπουδαίο William Blake που τεράστιο ποσοστό της νέας γενιάς τον έμαθε μέσα από την ταινία RED DRAGON και από το τατουάζ του κατά συρροήν δολοφόνου «The Tooth Fairy»  Francis Dolarhyde τον οποίον υποδύθηκε ο  Ralph Fiennes. Και όμως ανάμεσα σε αυτά και άλλα τόσο σπουδαία ονόματα της τέχνης σχεδόν ποτέ δεν θα πετύχεις τον Zdzisław Beksiński. Κάτι που είναι αρκετά οξύμωρο μιας και είναι πραγματικά λίγοι οι καλλιτέχνες που έχουν κατορθώσει να αποτυπώσουν τον απόλυτο τρόμο με τον αποστομωτικό τρόπο που τα έχει καταφέρει ο Πολωνός ζωγράφος.

zdzislaw-beksinski18

Γεννημένος το 1929 στο Σανοκ της Πολωνίας, ο Beksiński δεν ήταν και ο πιο κοινωνικός άνθρωπος. Λιγομίλητος και ναρκισσιστής. Δεν ήταν λίγες οι φορές που παραδέχτηκε στους δημοσιογράφους ότι ήταν ερωτευμένος με τον εαυτό του. Ελάχιστες όμως ήταν οι φορές που θα καθόταν να μιλήσει για την χαοτική τέχνη του. Όταν κάποιος του ζητούσε να εξηγήσει έναν πίνακα του ο ζωγράφος άπλωνε ένα ισχυρό τοίχος προστασίας γύρω του. Σχεδόν γινόταν επιθετικός. Όχι όμως επειδή ήταν κάνας ψωνισμένος Μαλάκας. Ίσα, ίσα η βασική αιτία ήταν η ντροπή που ένιωθε να μιλάει για το έργο του. Ο Beksiński ήθελε οι θεατές να εκτιμήσουν τους πίνακες του για αυτό που έβλεπαν και όχι για εκείνο που πίστευαν ή ήθελαν να απεικονίζει. Δεν γούσταρε να κάθεται να σκαρφίζεται ιστορίες σχετικά με τον συμβολισμό και την προέλευση του κάθε πίνακα.Ήθελε απλά ο κόσμος να κάθεται και να βλέπει τους πίνακες του και να τους αφήνει να του προκαλούν τα ανάλογα συναισθήματα. Και είχε απόλυτο δίκαιο σε αυτό μιας και ειλικρινά δεν μπορώ να διανοηθώ πως γίνεται κάποιος να εξηγήσει από που πηγάζουν όλα αυτά διαολεμένα πλάσματα και τοπία που γεννάει ο καλλιτέχνης μέσα από το μυαλό του.

zdzislaw-beksinski16

Δυστοπικά, απόκοσμα τοπία, αρχέγονα αιμοβόρα πλάσματα που μας παραμονεύουν μέσα από άγνωστους χρόνους και τόπους, σκηνικά που σε κάνουν να νιώθεις μικροσκοπικός, ασήμαντος και φοβισμένος και θα έκαναν ακόμα και τον Lovecraft να ουρλιάζει από τρόμο και αγωνία. Η τέχνη του Zdzisław Beksiński δεν θα σε ταξιδέψει σε όμορφα μέρη. Και όμως ο ίδιος ποτέ του δεν διέκρινε την διεστραμμένη λεπτομέρεια που χαρακτηρίζει το έργο του. Θεωρούσε τους πίνακες του χιουμοριστικά σκοτεινούς και όχι τρομαχτικούς. Δεν ήθελε να έχουν κάποιο βαθύτερο νόημα και γιαυτό δεν έμπαινε καν στην διαδικασία να τους ονοματίσει. ‘Η τέχνη είναι σαν να δίνεις σε έναν θανατοποινίτη ένα μπουκάλι βότκα για να του θολώσεις το μυαλό ώστε να μην ξέρει τι μοίρα τον περιμένει’ είχε δηλώσει λακωνικά ο ίδιος.

zdzislaw-beksinski2

Και όμως παρά την ιδιαιτερότητα της τέχνης του ο Beksiński δεν ήταν σε καμία περίπτωση ο αρρωστημένος ψυχάκιας καλλιτέχνης που θα περίμενες. Διάολε δεν ήταν καν αυτοκαταστροφικός. Πέρναγε 14 ώρες από την ημέρα του κλεισμένος στο ατελιέ του πίνοντας αμέτρητες κούπες nescafe και ζωγραφίζοντας τους καταραμένους πίνακες του υπό τους ήχους κλασσικής μουσικής αλλά και mainstream Pop ακουσμάτων ! Αντικοινωνικός και ντροπαλός μέχρι το κόκαλο δεν γούσταρε να εκθέτει την τέχνη του, ούτε να μιλάει για αυτήν. Ποτέ του δεν μελέτησε τεχνικές ζωγραφικής. Και όμως τα κατάφερε. Το 1946 έκανε με το ζόρι μια έκθεση στην Βαρσοβία. Οι πίνακες του πουλήθηκαν όλοι μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα. Καθόλου άσχημα για έναν τύπο που ήταν ενάντια σε κάθε μανιφέστο, καλλιτεχνικό και πολιτικό και που οι γονείς του θέλανε να τον αποτρέψουν από το να γίνει ζωγράφος φοβούμενοι ότι θα κατέληγε άφραγκος και άστεγος.

zdzislaw-beksinski24

Αν και η σκέψη του θανάτου σε διακατέχει έντονα όταν κοιτάς κάποιο από τα έργα του, ο ίδιος ο ζωγράφος, πιστός στο δόγμα του, δεν τον κατονομάζει ποτέ μέσα στο έργο του. Και όμως ο Θάνατος αποτέλεσε ένα πικρό και αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του. Το 1998 η σύζυγος του απεβίωσε. Μόλις ένα χρόνο αργότερα την ακολούθησε ο γιος τους που αυτοκτόνησε την παραμονή των Χριστουγέννων. Ο Beksiński ήταν εκείνος που βρήκε το πτώμα του και δεν συνήλθε ποτέ από αυτή την φριχτή ανακάλυψη. Το 2005 ο ζωγράφος βρέθηκε νεκρός μέσα στο διαμέρισμα του έχοντας δεχτεί 17 μαχαιριές. Υπεύθυνος για την δολοφονία του κρίθηκε ο έφηβος γιος ενός συνεργάτη και φίλου του. Η φημολογούμενη αιτία για την δολοφονία ήταν ότι ο πιτσιρικάς είχε ζητήσει από τον ζωγράφο να του δανείσει ένα ευτελές ποσό και εκείνος του αρνήθηκε. Τελικά όσο και αν προσπαθείς τους πιο φοβερούς πίνακες τους ζωγραφίζει η ίδια η ζωή…

zdzislaw-beksinski12

Σήμερα πάνω από 50 πίνακες του ζωγράφου εκθέτονται στο μουσείο που έχει δημιουργηθεί προς τιμήν του στην γενέτειρα του. Ο τελευταίος του πίνακας γνωστός με τον μινιμαλιστικό τίτλο ‘Y’ ολοκληρώθηκε μόλις λίγες ώρες πριν την δολοφονία του και αποτελεί το κύκνειο άσμα μιας φρικιαστικά λαμπρής καριέρας και ενός πολύ προσγειωμένου ανθρώπου. Κατά τραγική ειρωνεία το ‘Y’ ήταν ένας από τους πιο ‘ήρεμους’ πίνακες του. Σε μια από τις σπάνιες φορές που ο Zdzisław Beksiński δέχτηκε να χαρακτηρίσει την τέχνη του, ο ζωγράφος δήλωσε, με τα χίλια ζόρια, ότι ‘θέλω να ζωγραφίζω με τέτοιον τρόπο που θα είναι σαν να βγάζω φωτογραφίες τα όνειρα’. Και αυτό το κατάφερε ιδανικά. Μόνο που τα όνειρα του μάλλον θυμίζουν περισσότερο εφιάλτες.

2005-y

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: