Fitzcarraldo : Σέρνοντας τις εμμονές σου μέσα από ένα βουνό…

by Αντρέι Κοτσεργκίν 

 ‘I want my opera house! I want the opera house! This church remains closed until this town has its opera house. I want my opera house! I want my opera house! I want my opera house!’

Brian Sweeney Fitzgerald ,ένας άφραγκος Βαρόνος από την Ιρλανδία, βρίσκει τον εαυτό του να ωρύεται στην οροφή μιας γραφικής εκκλησίας κάπου στην περιοχή των Άνδεων του εξωτικού και ‘απολίτιστου’ Περού. Γνωστός στους ντόπιους ως Fitzcarraldo ο βαρόνος βγάζει όλη του την μανία επάνω στις καμπάνες της εκκλησίας. Ναι ο Fitzcarraldo είναι ένας ακόμη μεγαλομανής ονειροπόλος – τρελός που δεν θα διστάσει να ξεπεράσει τα όρια της θνητής λογικής και αντοχής ώστε να πραγματοποιήσει το όνειρο του : Να χτίσει μια όπερα στην μικρή πόλη στην οποία μένει

Στο Fitzcarraldo οι δυο πιο ταλαντούχοι τρελοί του κινηματογράφου αποφασίζουν για ακόμη μια φορά να παραμερίσουν τις διαφορές τους και να απελευθερώσουν το μανιασμένο τους ταλέντο για δεύτερη φορά στις ζούγκλες του Αμαζονίου. Φυσικά όταν έχεις μια ‘συνεργασία‘ μεταξύ των Werner Herzog και Klaus Kinski τα αποτελέσματα δεν γίνεται να μην είναι παρά λαμπρά.

Έστω και αν για να τα επιτύχουν πρέπει πρώτα να περάσουν από μια αληθινή Κόλαση παράνοιας τόσο τους ίδιους όσο και τους εξαιρετικά άτυχους και ‘αναλώσιμους‘ συνεργάτες τους…

Bok1h

 

‘Μέχρι που μπορεί να φτάσει ένας άντρας ώστε να ικανοποιήσει την μεγαλομανία του και να θρέψει τις εμμονές του ? ‘

Το ερώτημα αυτό δεν τίθεται εδώ για πρώτη φορά από τον σκηνοθέτη Werner Herzog μιας και το συναντάμε σε αρκετές του ταινίες με αποκορύφωμα το υπέρτατο Aguirre, The Wrath of God του 1972 . Aντίθετα με τον καταραμένο Aguirre, που κατέληξε να πλέει μονάχος του απάνω σε μια σχεδία ανάμεσα στους πιθήκους και τους νεκρούς συντρόφους του με προορισμό την καταδίκη του και να ουρλιάζει στο κενό σαν ένας οργισμένος Θεός :  «I, the Wrath of God, will marry my own daughter and with her I will found the purest dynasty the world has ever seen. Together, we shall rule this entire continent. We shall endure. I am the Wrath of God! Who else is with me?» εδώ ο σκηνοθέτης μας δίνει έναν ήρωα που ενώ διακατέχεται και εκείνος από τις δικές του εμμονές , που επίσης ακροβατούν στα πρόθυρα της παράνοιας, στο τέλος αρνείται πεισματικά να βυθιστεί στην καταδίκη του.

Ο Fitzcarraldo είναι από την φύση του ένας φιλόδοξος ονειροπόλος. Όμως μέχρι στιγμής κανένα από τα όνειρα του δεν κατόρθωσε να εκπληρωθεί. Πριν συλλάβει το μεγάλο του όραμα για μια όπερα που θα βρίσκεται στην καρδία του Αμαζονίου ο τύπος αυτός είχε ξοδέψει όλη του την περιουσία ώστε να χτίσει έναν σιδηρόδρομο που θα περνούσε κατευθείαν μέσα από τις Άνδεις. Προφανώς και απέτυχε παταγωδώς. Και όμως ο Fitzcarraldo δεν πτοήθηκε από την αποτυχία του αντίθετα προχώρησε στο επόμενο όνειρο του το οποίο σχετίζεται άμεσα με την τεράστια αγάπη που τρέφει για την όπερα. Εντελώς συμβολικά βρίσκει τα εφόδια για την νέα του εκστρατεία παράνοιας μέσα από μια άλλη αγάπη : Εκείνη της αγαπητικιάς του Molly. H Molly εργάζεται ως οικοδέσποινα σε ένα τοπικό μπουρδέλο και δεν διστάζει να δώσει τις οικονομίες μιας ζωής , που πιθανότατα αποκτήθηκαν με τεράστιο ψυχικό και σωματικό κόπο, σε αυτόν τον άντρα με το παράλογο όνειρο. Η αλήθεια είναι ότι η Molly δεν φαίνεται να μοιράζεται τον ίδιο ενθουσιασμό με τον Fitzcarraldo γύρω από την όπερα. Και πάλι όμως θα του δώσει τα χρήματα διότι θαυμάζει εκείνον και την αίσθηση ρομαντισμού που τον διακατέχει ως άνθρωπο.

Με τα χρήματα που εξασφαλίζει ο Fitzcarraldo ναυλώνει ένα σάπιο καράβι 320 τόννων και το γεμίζει με ένα πλήρωμα αλκοολικών , αποτυχημένων και κάθε λογής καθαρμάτων. Οι Μπάσταρδοι αυτοί είναι οι μοναδικοί άνθρωποι που έχουν το θάρρος ή καλύτερα την άγνοια κινδύνου να ακολουθήσουν τον παλαβό εργοδότη τους στην αποστολή του. Η αποστολή αυτή είναι ένα ταξίδι στον Αμαζόνιο που θα εξασφαλίσει στον Fitzcarraldo μια σεβαστή ποσότητα καουτσούκ την οποία στην συνέχεια σκοπεύει να πουλήσει ώστε να εξασφαλίσει τα χρήματα που χρειάζεται για την όπερα του. Φυσικά όπως ήταν αναμενόμενο το σχέδιο πάει κατά διαόλου.

Πολύ σύντομα ο Fitzcarraldo βρίσκει τον εαυτό του και το καράβι του να έχουν εγκλωβιστεί κάπου στην μέση του Αμαζονίου εξαιτίας ενός πεισματάρη καταρράχτη. Και πάνω που το όνειρο φαίνεται να βυθίζεται για πάντα στα αφιλόξενα νερά του ποταμού ξαφνικά η ελπίδα κάνει την εμφάνιση της μέσα από μια φυλή ιθαγενών που παρακολουθεί την παράλογη αποστολή του βαρόνου. Ο Fitzcarraldo θα εκμεταλλευτεί το δέος που αισθάνονται αυτοί οι ιθαγενείς μπροστά σε εκείνον και το πλοίο του και θα τους βάλει κυριολεκτικά να το σύρουν μέσα από ένα βουνό για να φτάσει στον τελικό του προορισμό.

Φυσικά όταν ένας θνητός αποφασίζει να το παίξει Θεός η μοίρα με την σειρά της αποφασίζει να παρέμβει σε αυτό το παιχνίδι…

gw_hum_film_fitzcarraldo_770x510

 

Στο Fitzcarraldo ο Werner Herzog συνθέτει ένα πανέμορφο έπος δίχως να καταφύγει σε ειδικά εφέ και φτηνά κόλπα. Για να το κατορθώσει αυτό καταφεύγει στην δική του μεγαλομανία και χρησιμοποιεί τις σκηνοθετικές εμμονές του ως εργαλεία. Ο Herzog δεν δίστασε να πάει κόντρα στην αφιλόξενη ζούγκλα στην οποία έγιναν τα γυρίσματα της ταινίας του. Αψήφησε τόσο τις εχθρικές και μανιασμένες καιρικές συνθήκες όσο και τον εξίσου εχθρικό και μανιασμένο πρωταγωνιστή του…

 

 

 

 

Ο Klaus Kinski παρά το τεράστιο ταλέντο του ανέκαθεν ήταν ένας εξαιρετικά δύσκολος συνεργάτης. H αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά του εκνεύρισε την πλειοψηφία του cast και των τεχνικών ενώ δεν ήταν και λίγοι εκείνοι που αποχώρησαν από την παραγωγή εξαιτίας του. Όμως οι μεγαλύτεροι άτυχοι ήταν οι Ιθαγενείς τους οποίους είχε προσλάβει ο Herzog για την ταινία του οι οποίοι κυριολεκτικά βρέθηκαν αντιμέτωποι με την ‘οργή του Θεού’ ! Οι τύποι αυτοί είχαν μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση στο πως να λύνουν τις μεταξύ τους διαφορές και τα μανιώδη ξεσπάσματα του Kinski αποτέλεσαν ένα τεράστιο σοκ για εκείνους. Μάλιστα σύμφωνα με τον ίδιο τον σκηνοθέτη το μίσος που ανέπτυξαν οι ιθαγενείς για τον ηθοποιό ήταν τόσο έντονο που ένας από τους αρχηγούς της φυλής του πρότεινε να ξεκάνει τον Kinski ώστε να επέλθει η ηρεμία στην παραγωγή !

Ευτυχώς ο Werner Herzog έχοντας την δική του ξεχωριστή ‘τρέλα‘ αλλά και την εμπειρία του παρελθόντος ήξερε καλά πως να εκμεταλλευτεί τον εκκεντρικό και εκρηκτικό πρωταγωνιστή του. Ο Herzog κατανοούσε απόλυτα ότι δεν γίνεται να δαμάσεις μια τόσο ιδιαίτερη και έντονη δύναμη της φύσης όπως ήταν ο Klaus Kinski. Το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να στρέψεις την ορμή της προς την σωστή κατεύθυνση και να βάλεις την κάμερα να γράφει. Και αυτό ακριβώς έκανε.

Όμως ο Kinski δεν ήταν ο μοναδικός επικίνδυνος ‘τρελός’ της υπόθεσης μιας και ο σκηνοθέτης με την σειρά του επέδειξε επικίνδυνες εμμονές κατά την διάρκεια των γυρισμάτων…

fitzcarraldo-1981-006-klaus-kinski-werner-herzog-on-location

 

Πως γυρνάς μια σκηνή όπου μια ομάδα ιθαγενών σέρνει ένα τεράστιο καράβι επάνω σε ένα βουνό , χωρίς ειδικά εφέ ? 

Πολύ απλά βάζεις μια ομάδα ιθαγενών να σύρει ένα τεράστιο καράβι επάνω σε ένα βουνό !

Ο Herzog για να επιτύχει το όραμα της ταινίας του δεν δίστασε να ρισκάρει την ακεραιότητα των συνεργατών του. Ειδικά οι άτυχοι ιθαγενείς , που λειτουργούσαν και ως εργάτες πέρα από κομπάρσοι, τράβηξαν το μεγαλύτερο κουπί απ’ όλους. Δεν ήταν και λίγοι εκείνοι που αρρώστησαν ή τραυματίστηκαν σοβαρά κατά την διάρκεια των γυρισμάτων, ενώ σημειώθηκαν και κάνα δυο θάνατοι…

Εντελώς ειρωνικά εξίσου αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά με εκείνη του πρωταγωνιστή αλλά και του σκηνοθέτη επέδειξε και η ίδια η φύση. Οι καιρικές συνθήκες ήταν ανυπόφορες ενώ ένας Περουβιανός που εργαζόταν στο τεχνικό επιτελείο δαγκώθηκε από ένα φίδι. Ο άτυχος εργάτης για να σώσει την ζωή του αναγκάστηκε να κόψει το ίδιο του το πόδι με ένα πριόνι…

 

fitzcarraldo-md-web

To Fitzcarraldo είναι ένα ποιητικό έπος που γεννήθηκε μέσα στην απόλυτη δημιουργική παράνοια και σε τεράστιες αντιξοότητες κάθε είδους. Είναι ένα μικρό θαύμα που αυτή η ταινία μπόρεσε όχι μονάχα να ολοκληρωθεί αλλά και να καταλήξει να γίνει ένα από τα πιο σπουδαία φιλμ στην ιστορία του κινηματογράφου. ‘If I abandon this project. I would be a man without dreams and I don’t want to live like that.’ είχε δηλώσει τότε ο Herzog αποδεικνύοντας ότι καμιά φορά η μεγαλομανία και οι εμμονές όχι μόνο δεν σε οδηγούν στην καταδίκη αλλά αντίθετα μπορούν να φέρουν την απόλυτη καταξίωση.

Το ίδιο ακριβώς μπορούμε να πούμε και για την θεματολογία της ταινίας του. Ακριβώς όπως και στο Aguirre, The Wrath Of God και εδώ έχουμε έναν εμμονικό θνητό που αποφασίζει να το παίξει Θεός και πηγαίνει κόντρα σε όλους και όλα ώστε να πραγματοποιήσει το παράλογο και φαινομενικά ακατόρθωτο όνειρο του. Όμως αντίθετα με τον οργισμένο και καταδικασμένο Κονκισταδόρο Aguirre, που δεν δίστασε για χατίρι του οράματος του να θυσιάσει ολόκληρο το πλήρωμα του και πιθανότατα τον ίδιο του τον εαυτό, εδώ ο Fitzcarraldo αποδεικνύεται ένας σαφώς πιο ρομαντικός ‘Θεός‘. Εδώ ο ήρωας αντιλαμβάνεται έγκαιρα την αποτυχία του όμως δεν λυγίζει ολοκληρωτικά μπροστά της ούτε συνεχίζει να πλέει κατευθείαν μέσα στην καταδίκη του.

Στο τέλος ο Fitzcarraldo αποφασίζει να εγκαταλείψει την μάταιη αποστολή του όμως παράλληλα αποφασίζει να κρατήσει ένα κομμάτι του ονείρου του : Ο έκπτωτος βαρόνος παίρνει ότι απέμεινε από το πλοίο του και επιβιβάζει σε αυτό ολόκληρο το επιτελείο της αγαπημένης του όπερας. Στην συνέχεια ξεχύνεται πίσω στο ποτάμι που παραλίγο να τον καταστρέψει και τους βάζει να παίξουν μια και μοναδική παράσταση ενώ περνάνε από το λιμάνι της μικρής του πόλης υπό τα έκπληκτα βλέμματα των κατοίκων της που δεν έχουν ξαναδεί, ούτε και θα ξαναδούν, ένα θέαμα παρόμοιο.

Το Fitzcarraldo των Kinski και Herzog είναι η μεγαλοπρεπής απόδειξη ότι καμιά φορά οι τρελοί και εμμονικοί άντρες επάνω στην αναζήτηση της δόξας και της ευτυχίας όχι μονάχα μπορούν να φέρουν εις πέρας το όραμα τους αλλά παράλληλα να δημιουργήσουν μέσα από αυτό σπουδαία και ανεκτίμητη τέχνη. Ναι η τρέλα μπορεί να γεννήσει εικόνες απόλυτης φρίκης, όπως για παράδειγμα ένας Κονκισταδόρος που βαδίζει επάνω σε μια σχεδία γεμάτη πτώματα και ουρλιάζει μόνος του μονολόγους παράνοιας. Όμως καμιά φορά η ίδια ακριβώς τρέλα μπορεί να δημιουργήσει επιβλητικές εικόνες ποίησης, ομορφιάς και ρομαντισμού.

Σαν εκείνη ενός πεισματάρη ονειροπόλου που βάζει σε λειτουργία ένα γραμμόφωνο και παίζει την μουσική του σε ένα αρχέγονο μέρος στο οποίο ποτέ σου δεν θα περίμενες να την ακούσεις. 

 

 

 

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: