A Clockwork Orange : Ο Stanley Kubrick ‘κουρδίζει’ την Βρετανία των 70s…

by Αντρέι Κοτσεργκίν 

‘What we were after now was the old surprise visit. That was a real kick and good for laughs and lashings of the old ultraviolence.’

Ένας νεαρός δέρνει έναν ηλικιωμένο μόνο και μόνο για να του πάρει τις τελευταίες του δεκάρες. Μια παρέα από δεκαπεντάχρονους ντύνεται στα λευκά και σπάει στο ξύλο έναν συμμαθητή. Μια κοπέλα πέφτει θύμα βιασμού ενώ παράλληλα ακούει τους βιαστές της να τραγουδάνε ‘Singin’ in The Rape’

Τα παραπάνω εγκλήματα ΔΕΝ αποτελούν μια αναδρομή στα ‘Greatest Hits’ της ταινίας του σκηνοθέτη Stanley Kubrick που έμεινε τελικά γνωστή με τον τίτλο ‘A Clockwork Orange’. Αντίθετα και τα τρία περιστατικά βίας που σας ανέφερα έλαβαν μέρος έξω από το κινηματογραφικό πανί και έπληξαν την Βρετανική κοινωνία των 70s. Προφανώς η αμέσως επόμενη κίνηση ήταν να στηθούν λαϊκά δικαστήρια γύρω από την ταινία και τον σκηνοθέτη που ‘παρακινούσαν την νεολαία μας σε μια έξαρση πρωτόγνωρης βίας και ανωμαλίας…’.

Το ότι οι περισσότεροι από τους θύτες ΔΕΝ είχαν δει καν την ταινία δεν απασχολούσε ιδιαίτερα τους επικριτές της. 

O σκηνοθέτης είχε υπερασπιστεί το φιλμ του δηλώνοντας ότι είναι λανθασμένη κίνηση να ρίχνουμε τις ευθύνες των πράξεων μας επάνω στην τέχνη ενώ παράλληλα έφερε ως επιστημονικό παράδειγμα την βαθιά ύπνωση που ακόμη και αν εφαρμόζονταν με επιτυχία ποτέ δεν θα μπορούσες μέσω αυτής να αναγκάσεις έναν άνθρωπο να κάνει κάτι που πάει κόντρα στην ίδια του την φύση.

Όμως λίγο καιρό αργότερα ο ίδιος ο Stanley Kubrick ζητούσε από το στούντιο της Warner Bros να αποσύρει το ‘Κουρδιστό Πορτοκάλι’ του από τις κινηματογραφικές αίθουσες. Και έτσι και έγινε. Το 1973 η ταινία ‘έπεσε‘ από το πανί και βρήκε ξανά τον δρόμο της σε αυτό μετά τον θάνατο του δημιουργού της το 1999. Και κάπως έτσι μια ολόκληρη γενιά Βρετανών μεγάλωσε δίχως να έχει δει μια από τις πιο αμφιλεγόμενες αλλά και σπουδαιότερες ταινίες ενός Βρετανού σκηνοθέτη.

Επιτρέψτε μου να επανέλθουμε στον επίλογο σε αυτό το θέμα καθώς ήρθε η στιγμή να κάνουμε μια αναδρομή στο ίδιο το φιλμ που εντελώς συμβολικά ‘κούρδισε‘ στα 70s ένα ολόκληρο έθνος και που μέχρι σήμερα εξακολουθεί να μας προβληματίζει και διχάζει αλλά και να μας συναρπάζει μέσω του ‘Ultraviolent‘ ύφους και της αντιεξουσιαστικής θεματολογίας του…

1

Όσο οξύμωρο και αν μας ακούγεται πλέον ο Kubrick αρχικά δεν είχε καμία διάθεση να κάνει μια κινηματογραφική μεταφορά της ομώνυμης νουβέλας του συγγραφέα Anthony Burgess. Αιτία για αυτό αποτέλεσε η μυθοπλαστική αργκό με την ονομασία Nadsat  την οποία ο συγγραφέας είχε εμπνευστεί από την Ρώσικη γλώσσα. Ο σεναριογράφος και συνεργάτης του Kubrick στο Dr.Strangelove, Terry Southern είχε δώσει το βιβλίο τότε στον Kubrick όντας ενθουσιασμένος από το μαύρο χιούμορ που το διέκρινε και που ‘δάγκωνε‘ τους αναγνώστες μέσα από τις σελίδες. Να όμως που ο Kubrick δεν συμμερίστηκε τον ενθουσιασμό του…

Η ‘Nadsat‘ αργκό κούρασε τον σκηνοθέτη και έτσι εκείνος το παράτησε κάπου και έβαλε μπρος τα σχέδια του για την δημιουργία μιας ταινίας γύρω από τον μέγα Ναπολέοντα ! Τελικά το πρότζεκτ κατέληξε σε …Βατερλώ και κάπως έτσι ο Kubrick αφού ‘οραματίστηκε‘ τον κεντρικό ‘ήρωα’ του A Clockwork Orange ως έναν σύγχρονο Ριχάρδο ΙΙΙ στην συνέχεια απλά αποφάσισε να το γυρίσει το ρημάδι !

Αντίθετα με το THE SHINING όπου ο σκηνοθέτης άρπαξε το τσεκούρι του και ‘πετσόκοψε’ την ομώνυμη νουβέλα του Stephen King εδώ ο Kubrick παρέμεινε αρκετά πιστός στο αυθεντικό υλικό.Μάλιστα σε αρκετές σκηνές τόσο ο σκηνοθέτης όσο και οι ηθοποιοί του δεν χρησιμοποιούσαν το σενάριο που είχε γράψει ο πρώτος αλλά αντίθετα αντλούσαν την έμπνευση τους κατευθείαν μέσα από τις σελίδες του βιβλίου ! Παρόλα αυτά ο Kubrick ,όντας ένας δημιουργός που είχε πάντα την ανάγκη αλλά και την τόλμη να ‘λέει‘ τα πράγματα με τον δικό του τρόπο μέσα από τις ταινίες του , δεν δίστασε να τσεκουρώσει το ‘Happy‘ και γεμάτο ‘ηθικά διδάγματα’ φινάλε της νουβέλας….

Στο βιβλίο ο ‘ήρωαςAlex αφού διαπράξει όλες του τις αποτρόπαιες πράξεις και τα βίαια εγκλήματα του στο τέλος καταλήγει… ένας παντρεμένος οικογενειάρχης αλλά και ενεργό μέλος της ‘πολιτισμένης’ κοινωνίας που ανησυχεί στην σκέψη ότι στο μέλλον τα παιδιά του δεν αποκλείεται να ακολουθήσουν μια πορεία παρόμοια , ή και χειρότερη, από εκείνη που είχε και ο ίδιος όταν ήταν νέος…

Ναι το κλείσιμο της νουβέλας του Burgess ήταν εντελώς για τον πούτσο… 

1

Για καλή τύχη τόσο εμάς όσο και του Kubrick ο Αμερικανός εκδότης τότε του Burgess φρόντισε , με την σειρά του, να πετσοκόψει αυτό το τελευταίο κεφάλαιο ‘εξιλέωσης‘ ώστε η ιστορία να τελειώνει με έναν πιο σκοτεινό τρόπο αφήνοντας τον Alex να υποκύπτει ολοκληρωτικά στην βίαιη και απερίσκεπτη φύση του. Ο εκδότης ήταν πεπεισμένος ότι ένα τέτοιο φινάλε θα ήταν περισσότερο ‘ρεαλιστικό‘ και πως θα είχε μεγαλύτερη απήχηση προς τους Αμερικανούς αναγνώστες. Και που να πάρει η οργή ο τύπος είχε απόλυτο δίκαιο ! Επίσης εδώ συναντάμε και μια από τις σπάνιες περιπτώσεις όπου η παρέμβαση στο έργο ενός δημιουργού έχει θετικά αποτελέσματα.

Ο Kubrick υιοθέτησε το φινάλε της Αμερικάνικης έκδοσης ,που σαφώς ταίριαζε με το δημιουργικό του ύφος, και για πρωταγωνιστή του επέλεξε τον νεαρό , και σχετικά άγνωστο τότε, Malcolm McDowell. Και όταν λέμε ‘επέλεξε‘ το εννοούμε καθώς ο σκηνοθέτης ήταν αποφασισμένος να γυρίσει την ταινία του μόνο στην περίπτωση που ο ηθοποιός αναλάμβανε να ενσαρκώσει τον χαρακτήρα του Alex. O Kubrick είχε παρακολουθήσει τον ηθοποιό σε μια ταινία με τίτλο If… και διέκρινε στο πρόσωπο του τον μοντέρνο και υπερβίαιο  ‘Ριχάρδο ΙΙΙ’ του ! Η ειρωνεία είναι ότι από πλευράς του ο McDowell εκείνη την περίοδο δεν είχε την παραμικρή ιδέα ποίος στον κόρακα ήταν ο Stanley Kubrick. Χρειάστηκε να του δείξει ένας φίλος του την Οδύσσεια του Διαστήματος του σκηνοθέτη ώστε να πάρει χαμπάρι με ποίον ακριβώς καλούνταν να συνεργαστεί !

Σήμερα τα αποτελέσματα αυτής της συνεργασίας ανάμεσα στους δυο άντρες τα γνωρίζουμε όλοι μας…

giphy

Για την ερμηνεία του Malcolm McDowell δεν χρειάζεται να πούμε πολλά καθώς οι εικόνες μιλούν από μόνες τους. Ο Alex του (που στην ταινία εξελίχθηκε σε Alex DeLarge λόγω του χαρακτηρισμού ‘Alexander the Large‘ που δίνει στον εαυτό του ο ‘ήρωας‘ του βιβλίου καθώς βιάζει δυο δεκάχρονα κοριτσάκια μέσα στο δωμάτιο του…) , αποτελεί για πολλούς την απόλυτη ενσάρκωση της κακίας , της παράνοιας και της μοχθηρίας. Για μένα πάλι λειτουργεί ως η πιο ‘αγνή και ειλικρινής εξωτερίκευση των αρχέγονων και κτηνωδών συναισθημάτων μας αλλά και των πιο ‘ένοχων’ και καταπιεσμένων επιθυμιών μας. 

Εδώ η ερμηνεία του πρωταγωνιστή ακροβατεί , με κάποιον αδιανόητα αποτελεσματικό τρόπο, ανάμεσα στο κομψό και το κτηνώδες. Οι εγκληματικές του πράξεις ζέχνουν από βίαιες ορέξεις και μια ακόρεστη ανωμαλία όμως από την άλλη κάθε φορά που καλείται να ξεφύγει από μια ζόρικη για εκείνον κατάσταση με τα λόγια επιδεικνύει μια απόλυτα ψύχραιμη μεθοδικότητα και πειθώ.

Διάολε σε ορισμένες φάσεις αυτός ο γνήσιος και απόλυτος Μπάσταρδος σε πείθει ότι είναι ένας πολλά υποσχόμενος και γεμάτος καλούς τρόπους νεαρός που απλά κάπου ‘έχασε’ τον δρόμο του ! 

0

Ο McDowell μέσα από το Κουρδιστό Πορτοκάλι δίνει στον κινηματογράφο , και την λεγόμενη Pop Κουλτούρα, μια από τις πιο εμβληματικές και αθάνατες περσόνες της. Που να πάρει η οργή η ερμηνεία του είχε μια τόσο ‘ωμή‘ μεθοδικότητα που όταν μια μέρα πέτυχε μπροστά του τον ηθοποιό Gene Kelly εκείνος απομακρύνθηκε βιαστικά από το μέρος του και όντας φανερά αηδιασμένος !

Ο Gene Kelly απλά δεν μπορούσε να χωνέψει την ανίερη και ολική διαστρέβλωση που υπέστη το γεμάτο ρομαντισμό τραγούδι και χορευτικό του από αυτόν τον Μπάσταρδο…

0

Πραγματικά δεν είναι καθόλου τυχαίο που εδώ και δεκαετίες πολλοί ηθοποιοί που καλούνται με την σειρά τους να παίξουν κάποιον σαδιστή ή ψυχασθενή καταφεύγουν στον Alex του McDowell ώστε να βρουν την έμπνευση να στήσουν και να μας παρουσιάσουν την δική τους ενσάρκωση του απόλυτου χάους. Αν ζούσεο Heath Ledger θα μπορούσε άνετα να με επιβεβαιώσει για αυτό

To παράδοξο της υπόθεσης είναι ότι ο ίδιος ο McDowell στην συνέχεια της καριέρας του όχι μόνο δεν μπόρεσε να ξεπεράσει αυτή του την ερμηνεία αλλά κάπως τα ‘κατάφερε‘ να ξεπέσει μέσα σε ορισμένες εξαιρετικά ταραχώδεις ή αμφιλεγόμενες παραγωγέςκαι στην συνέχεια κατέληξε να βγάζει το ‘ψωμί‘ του σε μια ατελείωτη αλλά και εξαιρετικά ρηχή θάλασσα από όχι και τόσο καλά B-Movies, Sequels και Remakes

Από την πλευρά του ο Kubrick πρόσθεσε μια ακόμη ταινία που θα λειτουργούσε ως το πιο στιβαρό θεμέλιο μέσα σε μια σπουδαία και ακλόνητη φιλμογραφία. Ένα φιλμ που ενώ μας χαρίζει άφθονες σεκάνς απαράμιλλης και ωμής βίας , καφρίλας και ανωμαλίας ταυτόχρονα διακρίνεται και από μια σχεδόν ‘επιστημονική‘ προσέγγιση και προσήλωση από την μεριά του δημιουργού του.

Η ‘επιστημονική‘ σκηνοθεσία του Kubrick εντοπίζεται σε σκηνές όπως αυτή που ο Alex κάνει τρίο με δυο κοπέλες που συνάντησε μέσα σε ένα δισκοπωλείο. Η κανονική διάρκεια της σκηνής ξεπερνούσε τα είκοσι λεπτά όμως ο σκηνοθέτης την έριξε σε ‘fast forward’ ώστε να αποτρέψει τους λογοκριτές από το να δώσουν ένα Χ-Rating στην ταινία του. Τελικά έφαγε το ‘Χ‘ όπως και να χει επειδή η επιτροπή φοβήθηκε τότε ότι η ίδια τεχνική θα μπορούσε να επιστρατευτεί και από τους πορνογράφους της εποχής ώστε να περάσουν τις τσόντες τους σε ένα ευρύτερο κοινό !

Η αρχική κόπια του A CLOCKWORK ORANGE είχε διάρκεια γύρω στις τέσσερις ώρες και προφανώς ο σκηνοθέτης αναγκάστηκε να πετσοκόψει αρκετές σκηνές ώστε να εξασφαλίσει την διανομή του φιλμ. Στην συνέχεια ότι υλικό ‘περίσσεψε‘ ο σκηνοθέτης έδωσε εντολή στον βοηθό του να το καταστρέψει.

Να ένας δημιουργός που ποτέ του δεν θα επέτρεπε στους χρηματοδότες και τα στούντιο να καπηλευθούν ξεδιάντροπα την τέχνη του. Τουλάχιστον όσο εκείνος ζούσε… 

1

Ηθική…

Έχει τελικά κάποια αξία αυτή ? 

Το ‘Κουρδιστό Πορτοκάλι’ ως ταινία ασπάζεται την θεματολογία της νουβέλας η οποία περιστρέφεται γύρω από την έννοια της καλοσύνης και μελετά το ενδεχόμενο να επιστρατευτεί η απέχθεια ως μια μορφή ‘θεραπείας‘ που θα αποτρέψει έναν άνθρωπο από το να καταφεύγει σε ανήθικες πράξεις. Παράλληλα εξετάζει τόσο τις σκοπιμότητες όσο και τις συνέπειες που θα προκύψουν από την ανακάλυψη μιας τέτοιας ‘θεραπευτικής μεθόδου’.

Ο ίδιος ο σκηνοθέτης είχε ορίσει το φιλμ του ως ‘μια κοινωνική σάτιρα που εξετάζει το αν η ψυχολογία της συμπεριφοράς και η τροποποίηση της ψυχολογίας μας μπορούν να επιστρατευτούν ως σύγχρονα και επικίνδυνα όπλα από μια απολυταρχική Κυβέρνηση με στόχο να ελέγχονται οι πολίτες και σταδιακά να μετατραπούν σε κάτι που θα θυμίζει ‘ρομπότ’…’

Μετά την , εμβληματική πλέον, σεκάνς της ‘θεραπείας‘ του ο Alex αρχίζει να συμπεριφέρεται σαν ένα ‘σωστό και ηθικό’ μέλος της πολιτισμένης κοινωνίας μας. Αυτό εντελώς ξεκάθαρα συμβαίνει παρά την θέληση του καθώς η θεραπεία του υπέβαλλε με το ζόρι μια ‘απέχθεια‘ για όλα εκείνα τα βίαια ερεθίσματα που μέχρι πρότινος τον συνάρπαζαν και τον ‘έτρεφαν‘. Έχοντας στερηθεί όλα αυτά τα ‘βρώμικα και ποταπά’ κομμάτια της αδύναμης φύσης του ο νεαρός άντρας πλέον καλείται να επιδεικνύει συνεχώς ‘καλοσύνη‘ μέσα στην καθημερινότητα του και τις συναναστροφές του με τους υπόλοιπους ‘σωστούς‘ πολίτες. Μόνο που οι ‘αναμορφωτές‘ του ‘ξέχασαν‘ να στάξουν στα μάτια του αυτή την ‘καλοσύνη‘…Επίσης όλες αυτές οι ένοχες και παράνομες παρορμήσεις ποτέ δεν ‘ξεριζώθηκαν‘ από το υποσυνείδητο του. Παραμένουν εκεί μονάχα που πλέον δεν μπορεί να τις εκδηλώσει και να τις απολαύσει…

Στο τέλος ο Alex εξελίσσεται σε ένα ‘Κουρδιστό Πορτοκάλι’.

0

Ύστερα από την εφαρμογή της ‘τεχνικής του Λουδοβίκου’ ο Ιερέας της φυλακής στην οποία βρίσκεται εγκλωβισμένος ο Alex εκφράζει τις αντιρρήσεις του για αυτό το πείραμα και κριτικάρει τους εμπνευστές του λέγοντας τους ότι η καλοσύνη δεν είναι κάτι που επιβάλλεται επάνω στους ανθρώπους και ότι πρέπει να ‘πηγάζει από μέσα τους. Όμως κανείς από τους παρευρισκόμενους δεν δίνει την παραμικρή δεκάρα για τα λόγια ενός παπά.

Για εκείνους το πείραμα ‘πέτυχε‘. Η εικόνα και η συμπεριφορά του Alex πλέον σε καμία περίπτωση δεν θυμίζουν το ‘υπερβίαιο‘ Καθαρματάκι του πρόσφατου παρελθόντος. Πλέον έχουμε μπροστά μας την καλογυαλισμένη εικόνα ενός ‘ηθικού νεαρού’ που θέλει να ‘ξεράσει‘ ακόμη και μπροστά στην πιο ισχνή εικόνα της βίας και της ανωμαλίας που μαστίζουν την κοινωνία μας. Το τι πραγματικά θέλει αυτός ο νεαρός Μπάσταρδος δεν έχει πλέον την παραμικρή σημασία καθώς πλέον μπορούμε και ελέγχουμε πλήρως τις αντιδράσεις του !

Προφανώς όλο αυτό το παραμύθι ηθικής και τάξης δεν θα κρατήσει για πολύ. Ο Alex αφού εξελιχθεί σε ένα ‘πολύτιμο αντικείμενο’ αντιπαράθεσης και πολιτικών σκοπιμοτήτων ανάμεσα σε δυο πολιτικές δυνάμεις, που η μια δηλώνει ‘συντηρητική‘ και η άλλη ‘φιλελεύθερη‘ όμως στην πραγματικότητα είναι ακριβώς τα ίδια Σκατά, στο φινάλε αρχίζει να ξαναβρίσκει τον παλιό και κακό εαυτό του. Έχοντας μόλις κλείσει μια συμφωνία πολιτικών σκοπιμοτήτων και της δημόσιας εκμετάλλευσης της ‘ταλαίπωρης‘ εικόνας του ο Alex την αράζει όντας ευχαριστημένος παρέα με έναν υπουργό. Για να τον ανταμείψει για τις ‘υπηρεσίες‘ του ο υπουργός, αφού το ταΐσει το ‘θύμα‘ με τα ίδια του τα χεράκια στο στόμα,  του βάζει να ακούσει την ενάτη συμφωνία του Μπετόβεν, το αγαπημένο κομμάτι του Alex το οποίο ύστερα από την ‘θεραπεία’ του απλά αδυνατούσε να το ακούσει.

Καθώς η συμφωνία κατακλύζει το δωμάτιο γύρω του ο Alex όχι μόνο δεν νιώθει το παραμικρό ίχνος αηδίας αλλά αντίθετα αρχίζει να οραματίζεται τον εαυτό του να κάνει σεξ με μια γυναίκα μπροστά σε ένα κοινό που τον επευφημεί…

detras-de-las-escenas-de-la-naranja-mecanica-stanley-kubrick-13

‘I was cured, all right!’

Αυτή είναι η τελευταία ατάκα με την οποία κλείνει την ιστορία του ο αφηγητής και ‘ήρωας‘ μας και όσο άρρωστο και αν ακούγεται είναι απόλυτα σταράτη και ειλικρινής απέναντι μας. Ναι στο φινάλε έρχεται η αληθινή ‘θεραπεία‘ για τον Alex καθώς παρακάμπτει τον ‘προγραμματισμό‘ που υπέβαλε η Κυβέρνηση στο υποσυνείδητο του και ξαναβρίσκει τον αληθινό του εαυτό. Ναι έναν εαυτό βίαιο και ποταπό όμως που ποτέ του δεν παύει να αντανακλά πιστά όλες τις αντίστοιχες παρορμήσεις της φύσης του. Λίγο ή πολύ όλοι μας έχουμε παρόμοιες παρορμήσεις κρυμμένες μέσα μας. Στο τέλος όλοι μας καλούμαστε να επιλέξουμε ακριβώς το πως θα διαχειριστούμε αυτές τις παρορμήσεις.

  • Θα τις φυλακίσουμε μέσα μας ελπίζοντας ότι θα κατορθώσουμε να τις κρατήσουμε για πάντα και καλά κρυμμένες μέσα στα πιο σκοτεινά κελιά του υποσυνείδητου μας ?
  • Θα προσπαθήσουμε να αρνηθούμε την ύπαρξη τους ελπίζοντας ότι μια τέτοια διαδικασία δεν θα έχει στο μέλλον φριχτές συνέπειες τόσο σε εμάς τους ίδιους όσο και απέναντι στους ανθρώπους γύρω μας ?
  • Θα τις πολεμήσουμε με όλο μας το είναι είτε με τις δικές μας δυνάμεις είτε καταφεύγοντας σε κάποιον ‘ειδικό’ ?
  • Ή θα τις αποδεχτούμε πλήρως , θα τις αφήσουμε να μας κυριεύσουν ολοκληρωτικά και στην συνέχεια θα τις εξαπολύσουμε με όλη μας την μανία απέναντι στον υπόλοιπο κόσμο ώστε να τις διατηρούμε ισχυρές και ικανοποιημένες ?
  • Μπορούμε άραγε να ζήσουμε αρμονικά μαζί τους ? Να τις ‘ταΐζουμε’ αλλά όχι σε τόσο μεγάλο βαθμό ώστε να τους επιτρέψουμε να μας διαστρεβλώσουν σε Κτήνη ?

clockwork-orange-a-1971-004-gang-tunnel-00m-pt8

Στο A CLOCKWORK ORANGE ο Stanley Kubrick παίρνει την ωμή και ρεαλιστική βία και την εξελίσσει σε ένα σπουδαίο , κρίσιμο και φιλοσοφικό αλλά πάνω απ’όλα αρτιστικό μήνυμα. Εδώ μέσα από όλους τους ξυλοδαρμούς, τους βιασμούς και τα φονικά ο σκηνοθέτης δεν θρέφει μονάχα την ανάγκη μας για υπερβίαιη ψυχαγωγία αλλά με έναν εντελώς προβοκατόρικο και μαστόρικο τρόπο κατορθώνει να σατιρίσει και εμάς τους ίδιους.

Μετά την , περίφημη και συνταρακτική , σκηνή του βιασμού ο ‘αναμορφωμένος‘ πλέον Alex καταλήγει να επιστρέψει στο ίδιο ακριβώς σπίτι όπου πριν λίγο καιρό είχε βιάσει μια γυναίκα και σακατέψει τον γερασμένο άντρα της. Πλέον η γυναίκα δεν φαίνεται πουθενά μέσα στο σπίτι όμως ο σακατεμένος γέρος είναι ακόμη εκεί. Ο Alex έχοντας υποστεί έναν στυγνό ξυλοδαρμό, από τους πρώην συμμορίτες / φίλους του που πλέον πολύ συμβολικά εργάζονται ως μπάτσοι και έχουν το ελεύθερο να εκδηλώνουν τις βίαιες ορμές τους υπό τις ευλογίες της κυβέρνησης επειδή τώρα εξυπηρετούν τα συμφέροντα της αντί να τα απειλούν , καταλήγει δαρμένος, βρεγμένος και εξαθλιωμένος στο κατώφλι του γέρου. Ο γέρος τον μαζεύει και τον φροντίζει και όταν συνειδητοποιεί ότι μπροστά στα μάτια του έχει εκείνον τον νεαρό που πέρασε από την ‘θεραπεία‘, για την οποία διάβασε διθυράμβους στις εφημερίδες ,εκστασιασμένος καλεί αμέσως τους συναδέλφους από την δική του πολιτική παράταξη ώστε να χρησιμοποιήσουν τον Alex ως ένα ‘πολιτικό όπλο’ και μοχλό προπαγάνδας και πίεσης ! Φυσικά μόλις πάρει πρέφα ότι Alex ήταν εκείνος ο Μπάσταρδος που του βίασε την γυναίκα του ενώ παράλληλα τραγουδούσε το ‘Singin’ in The Rain’ ο γέρος αποφασίζει να τον κλειδώσει στην σοφίτα του και να τον βασανίζει υπό τους ήχους της ενάτης του Μπετόβεν που ο ‘κουρδισμένος‘ Alex δεν αντέχει να την ακούει πλέον…

Ο πολιτικοποιημένος γέρος εδώ επιλέγει να πετάξει στον βρόντο την εικόνα / βιτρίνα του ‘κουλτουριάρη‘ που είχε στήσει γύρω του όλα αυτά τα χρόνια και παραδίνεται με την σειρά του σε όλες εκείνες τις βίαιες και εκδικητικές ορμές του. Ο άντρας αυτός είναι πρόθυμος να θυσιάσει όλη του την αξιοπρέπεια, τις ιδεολογίες και τους αγώνες του μόνο και μόνο ώστε να νιώσει μια στιγμιαία αλλά και εξαιρετικά ‘πολύτιμη‘ για εκείνον ευχαρίστηση καθώς δίνει στον άντρα που βρίσκεται απέναντι του μια γεύση από το ίδιο του το ‘Ultraviolence‘.

Στην τελική όλοι μας κρύβουμε λίγο ή πολύ ‘Ultraviolence‘ μέσα μας. Όλοι σε κάποια φάση της ζωής μας νιώθουμε την ,σχεδόν ακαταμάχητη, επιθυμία να κάνουμε μια ‘old suprise visit’ στο σπίτι κάποιου συνανθρώπου  για τους δικούς μας είτε ‘δικαιολογημένους‘ είτε αδικαιολόγητους λόγους.

Το μόνο που αλλάζει είναι η μέθοδος με την οποία εκφράζουμε όλη αυτή την συσσωρευμένη βία.

o

Στο φινάλε όλοι μας είμαστε ένα κομμάτι του τελικού οράματος του Alex.

Συγκεκριμένα είμαστε το κοινό που χειροκροτεί και επευφημεί τις βίαιες και ανήθικες ορέξεις και πράξεις ενός άντρα που αντίθετα με εμάς δεν διστάζει να βγάλει όλες τις παρορμήσεις του στην φόρα. Ευτυχώς πάλι για εμάς υπάρχουν πάντα δημιουργοί όπως ήταν ο Stanley Kubrick που μας δίνουν την δυνατότητα να ικανοποιήσουμε τις παρορμήσεις μας μέσα από τις ταινίες και τα έργα τέχνης τους.

Από κει και ύστερα το αν θα μείνουμε εκεί ή αν θα επιλέξουμε να εφαρμόσουμε όλη αυτή την σκληράδα και την ανηθικότητα και στην αληθινή κοινωνία που επεκτείνεται πέρα από ένα κινηματογραφικό πανί σε καμία περίπτωση δεν έχει να κάνει με την ‘δύναμη‘ που ασκεί επάνω η ταινία ενός σκηνοθέτη.

Στο τέλος όλα έχουν να κάνουν με την δική μας αδυναμία…

‘ Α Clockwork Orange is like all Stanley Kubrick films, unigue. We belive it will be one of the most important films of 1971.’

Το δελτίο τύπου της Warner Bros, πέραν του να μας θυμίζει ότι υπήρξε κάποτε μια εποχή όπου οι παραγωγοί όντως δίναν μια δεκάρα για την ποιότητα και τα μηνύματα μιας ταινίας, κατέληξε να περιγράφει ιδανικά την εξέλιξη που είχε το Κουρδιστό Πορτοκάλι του Kubrick και την αξία που έχει σήμερα.

Πάντως αυτό το ‘Coming for Christmas’ λειτουργεί ως το πιο γευστικό ‘κερασάκι επάνω στην τούρτα’ . Να που μια εποχή ‘αγάπης και καλοσύνης’ όπως είναι παραδοσιακά τα Χριστούγεννα καλούνταν στα 70s να επιβιώσει από το υπερβίαιο ΧΑΟΣ που θα έφερνε στο προσκήνιο το φιλμ του Kubrick !

giphy (1)

Από την πρεμιέρα του , τον Δεκέμβρη του 1971, μέχρι το ‘κατέβασμα‘ του από το πανί αλλά μέχρι και την στιγμή που γράφεται αυτό το κείμενο το Κουρδιστό Πορτοκάλι αποτελεί ένα ανεκτίμητο έργο τέχνης αλλά παραμένει και ένα αμφιλεγόμενο αντικείμενο προβληματισμού και αντιπαράθεσης.

Ο συγγραφέας Burgess είχε ανάμικτα συναισθήματα για την κινηματογραφική μεταφορά του έργου του καθώς εκτίμησε την ερμηνεία του McDowell ενώ λάτρεψε και τον ευρηματικό τρόπο με τον οποίο ενσωματώνει ο σκηνοθέτης την ενάτη του Μπετόβεν μέσα στην ιστορία του. Εδώ έχουμε ένα από τα παραδείγματα όπου η μουσική δεν ‘ντύνει‘ απλά μια ταινία αλλά αποτελεί ένα σημαντικό και ουσιώδες κομμάτι της πλοκής . Όμως ο συγγραφέας χαρακτήρισε και ως ‘επικίνδυνη‘ αυτή την μέθοδο καθώς ποτέ του δεν μπόρεσε να ξεπεράσει το πως πετσόκοψαν το φινάλε της νουβέλας του. Προς τιμήν του ποτέ δεν κατηγόρησε τον Kubrick για αυτό. Αντίθετα έγιναν φίλοι μεταξύ τους , μιας και μοιράζονταν παρόμοιες πολιτικές και φιλοσοφικές απόψεις, ενώ σε πολλές περιπτώσεις ο Burges έπιανε τον εαυτό του να υπερασπίζεται την ταινία απέναντι σε τίποτε οργισμένους και ‘θιγμένους’ χριστιανούς αλλά και σε μια εφημερίδα που κατηγόρησε την ταινία ότι ασπάζονταν το…φασιστικό δόγμα

Κατά καιρούς διάφοροι ψυχολόγοι, ψυχίατροι , κοινωνιολόγοι και κάθε λογής ‘ειδικοί‘ τεσπα έχουν αποπειραθεί να μελετήσουν και να ερμηνεύσουν την σημασία και τα βαθύτερα νοήματα που κρύβονται μέσα στο A CLOCKWORK ORANGE. Προσωπικά για μένα όλη αυτή η προσπάθεια ορισμένων να ‘ξεφλουδίσουν‘ το Κουρδιστό Πορτοκάλι και να βρουν τι κρύβει μέσα του μου φαντάζει ως μάταιος κόπος. Στο τέλος το φιλμ αυτό απευθύνεται κατευθείαν μέσα στις σκοτεινές γωνίες του υποσυνείδητου μας και στον καθένα μας αφήνει τα δικά του ‘μηνύματα‘ .

Και μόνο εμείς οι ίδιοι ξεχωριστά μπορούμε να δώσουμε σε αυτά ένα νόημα ή κάποια αξία. 

1

Στο A CLOCKWORK ORANGE o Stanley Kubrick επιστρατεύοντας την ‘περιπέτεια ενός νεαρού άντρα που οι βασικές αρχές και τα ενδιαφέροντα του είναι ο βιασμός, η υπερβία και ο Μπετόβεν’ κατόρθωσε να εξελίξει την κινηματογραφική βία σε ένα ηχηρό μήνυμα κόντρα στην κοινωνία και στα άτομα που την ελέγχουν ή την απαρτίζουν αλλά και την ‘πολιτισμένη‘ υποκρισία που πλανάται παντού γύρω μας. Διάολε σήμερα που η ‘πολιτική ορθότητα’ πασχίζει με όλο της το είναι να ‘πνίξει‘ και να ‘ελέγξει‘ την τέχνη, σε κάθε έκφανση της, αυτή η ταινία φαντάζει πιο επίκαιρη αλλά και σημαντική από ποτέ ! Το τραγικό της υπόθεσης είναι ότι αν ο Kubrick προσπαθούσε να μας παρουσιάσει το φιλμ του στην σημερινή εποχή πιθανότατα θα έβρισκε μπροστά του έναν απροσπέλαστο ‘τοίχο‘…

Παράλληλα εδώ ο σκηνοθέτης μας έδωσε και την σκληρή μελέτη ενός άντρα που δεν νιώθει την ανάγκη να αντισταθεί ακόμη και στις πιο κατακριτέες παρορμήσεις του.  Τουλάχιστον μέχρι που η κοινωνία του επιβάλλει να το κάνει. Όπως και να χει αυτή η επιβολή συναισθημάτων και συμπεριφορών δεν θα κρατήσει για πολύ. Στην τελική οι παρορμήσεις μας θα είναι πάντα τόσο ‘πεινασμένες‘ και ισχυρές που ποτέ μας δεν θα κατορθώσουμε να τις φυλακίσουμε ή να τις γιατρέψουμε , ότι μεθόδους και αν επιλέξουμε να εφαρμόσουμε απέναντι τους. Το μόνο που μπορούμε να ελπίζουμε είναι ότι θα κατορθώσουμε να τις διαχειριζόμαστε κάπως για το υπόλοιπο της ζωής μας…

Εντελώς ειρωνικά ο ίδιος ο Stanley Kubrick το 1973 αναγκάστηκε να ‘γιατρέψει‘ τις δικές του καλλιτεχνικές παρορμήσεις ζητώντας από την Warner Bros να σταματήσει να προβάλλει το φιλμ του στις Βρετανικές αίθουσες. Αιτία για αυτή την κίνηση στάθηκε ο πακτωλός από , κάθε λογής, απειλές που λάμβανε σε καθημερινή βάση ο σκηνοθέτης από ‘νομοταγείς και ηθικούς’ πολίτες που είχαν εξοργιστεί από την ‘Ultraviolent‘  αισθητική και θεματολογία της ταινίας του. Οι ‘πουριτανοί‘ αυτοί είχαν θιχτεί σε τόσο μεγάλο βαθμό που έφτασαν στο σημείο να απειλούν ευθέως τον σκηνοθέτη ότι αν δεν κατεβάσει το φιλμ από τις αίθουσες θα εισβάλλουν μέσα στο ίδιο του το σπίτι και θα βιάσουν την γυναίκα του ενώ παράλληλα τραγουδάνε το ‘Singin’ In The Rain’ , ακριβώς όπως κάνει ο ειδεχθής ‘ήρωας’ του… 

Και ναι το να υποκύψει ένας πεισματάρης και απόλυτος δημιουργός όπως ήταν ο Stanley Kubric στις απαιτήσεις στους εκβιασμούς μιας ομάδας ηλιθίων μπορεί να φάνταζε ως μια πικρή ‘ήττα‘ για τον σκηνοθέτη και τον αστείρευτο εγωισμό του πίσω στα 70s. Να όμως που τελικά όλη αυτή η εξέλιξη αποτέλεσε ίσως και την μεγαλύτερη ‘Νίκη‘ για τον Kubrick και το Κουρδιστό Πορτοκάλι του.

Βλέπεις μόνο και μόνο το γεγονός ότι όλοι αυτοί οι αυτοαποκαλούμενοι ‘καλοσυνάτοι και σωστοί’ τύποι έφτασαν στο σημείο να απειλούν ότι θα καταφύγουν σε ‘Ultraviolent‘ πράξεις και συμπεριφορές για να ικανοποιήσουν τις δικές τους ‘ηθικές‘ παρορμήσεις μας αποδεικνύει περίτρανα το πόσο μαεστρικά ‘κουρδισμένο‘ ήταν, και παραμένει να είναι, το A CLOCKWORK ORANGE ως φιλμ. 

Advertisement

8 σκέψεις σχετικά με το “A Clockwork Orange : Ο Stanley Kubrick ‘κουρδίζει’ την Βρετανία των 70s…

Add yours

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: